با وجود موفقیت‌ها، احساس می‌کنید شایسته جایگاهتان نیستید و هر لحظه ممکن است «لو بروید»؟ موفقیت‌ها را به شانس نسبت می‌دهید و اشتباه‌ها را دلیل بی‌کفایتی خود می‌دانید؟ این تجربه را «سندرم ایمپاستر» یا «سندرم تقلب‌گر» (Impostor Syndrome) می‌نامند. در این مقاله توضیح می‌دهیم این پدیده چیست، چرا ایجاد می‌شود و چطور می‌توان با آن کنار آمد.
سندرم ایمپاستر چیست؟
این پدیده را پاولین کلنس و سوزان ایمز، روانشناسان دانشگاه ایالتی جورجیا، در سال ۱۹۷۸ در پژوهشی روی زنان موفق توصیف کردند و آن را «پدیده ایمپاستر» نامیدند (Clance و Imes، ۱۹۷۸). بعدها مشخص شد این تجربه در مردان هم دیده می‌شود. سندرم ایمپاستر یک تشخیص روانپزشکی نیست و در DSM-5 قرار ندارد، اما می‌تواند با اضطراب، افسردگی و فرسودگی همراه باشد.
چقدر شایع است؟
یک مرور سیستماتیک روی ۶۲ مطالعه نشان داد شیوع گزارش‌شده آن بسته به ابزار سنجش و جمعیت مورد مطالعه بسیار متفاوت است و از حدود ۹ تا ۸۲ درصد گزارش شده است (Bravata و همکاران، ۲۰۲۰). یعنی این تجربه رایج است، اما عدد دقیق و واحدی برای آن وجود ندارد.
نشانه‌ها
- نسبت دادن موفقیت‌ها به شانس، زمان‌بندی یا کمک دیگران
- ترس از «لو رفتن» و فاش شدن ناتوانی
- کمال‌گرایی و کار بیش از حد برای اثبات خود
- سختی در پذیرش تعریف و تمجید
- مقایسه دائمی با دیگران
- اجتناب از فرصت‌ها و چالش‌های تازه از ترس شکست
چه کسانی بیشتر تجربه می‌کنند؟
افرادی که در محیطی تازه یا رقابتی هستند (مثل دانشجویان تحصیلات تکمیلی یا کسانی که ارتقای شغلی گرفته‌اند)، اولین نفر خانواده که به دانشگاه رفته‌اند، و کسانی که در محیط کار «متفاوت» از اکثریت هستند، بیشتر این احساس را گزارش می‌کنند. در یک نظرسنجی KPMG در سال ۲۰۲۰، حدود ۷۵ درصد زنان در سطوح مدیریتی گفتند در دوره‌ای از کارشان این احساس را داشته‌اند.
علت‌ها
- انتظارات خیلی بالا یا انتقاد مداوم در خانواده
- کمال‌گرایی
- محیط‌های رقابتی و مقایسه‌محور. بیشتر بخوانید: سندرم فومو.
- اضطراب و حساسیت به ارزیابی دیگران
راه‌های غلبه
- نام‌گذاری تجربه: دانستن اینکه این یک الگوی فکری رایج است، نه حقیقت درباره شما.
- ثبت شواهد: فهرستی از موفقیت‌ها و بازخوردهای مثبت داشته باشید.
- بازبینی افکار: «اگر دوستم همین کار را کرده بود، آن را شانس می‌دانستم؟»
- صحبت با دیگران: معمولاً متوجه می‌شوید که دیگران هم این احساس را دارند.
- پذیرش «به اندازه کافی خوب»: به‌جای کمال‌گرایی.
- انعطاف‌پذیری روانی: اجازه دادن به حضور احساس شک بدون اینکه رفتارتان را کنترل کند. بیشتر بخوانید: انعطاف‌پذیری روانی و هوش هیجانی.
چه زمانی کمک بگیریم؟
اگر این احساس با اضطراب شدید، افسردگی، فرسودگی یا اجتناب از فرصت‌های مهم همراه است، با روانشناس صحبت کنید. درمان شناختی‌رفتاری به تغییر الگوهای فکری کمک می‌کند. نگرانی‌های مداوم گاهی شکل‌های دیگری هم دارند؛ بیشتر بخوانید: اضطراب سلامت.
نتیجه‌گیری
سندرم ایمپاستر تجربه‌ای رایج است و نشانه بی‌کفایتی نیست. شناخت آن، ثبت شواهد واقعی و بازبینی افکار به کاهش آن کمک می‌کند. متخصصان مرکز مشاوره شکرانه در کنار شما هستند: 021-77755429.
سوالات متداول
آیا سندرم ایمپاستر یک بیماری روانی است؟
خیر، تشخیص رسمی نیست، اما می‌تواند با اضطراب و افسردگی همراه باشد.
آیا فقط در زنان دیده می‌شود؟
خیر. ابتدا در زنان توصیف شد، اما مردان هم آن را تجربه می‌کنند.
آیا موفقیت بیشتر آن را از بین می‌برد؟
معمولاً نه؛ گاهی با موفقیت بیشتر حتی شدیدتر می‌شود. تغییر الگوی فکری مهم‌تر است.
منابع
- Clance PR, Imes SA. The imposter phenomenon in high achieving women: dynamics and therapeutic intervention. Psychotherapy: Theory, Research & Practice, 1978.
- Bravata DM, et al. Prevalence, predictors, and treatment of impostor syndrome: a systematic review. Journal of General Internal Medicine, 2020.
- KPMG. Advancing the future of women in business: KPMG Women’s Leadership Summit Report, 2020.
