آیا وقتی دوستانتان بدون شما بیرون رفته‌اند یا عکس سفر دیگران را می‌بینید، احساس اضطراب یا جا ماندن می‌کنید؟ آیا مدام گوشی را چک می‌کنید که چیزی را از دست ندهید؟ این تجربه را «فومو» (FOMO یا Fear of Missing Out) می‌نامند؛ ترس از جا ماندن از تجربه‌ها و فرصت‌هایی که دیگران دارند. در این مقاله توضیح می‌دهیم فومو چیست، چرا در عصر شبکه‌های اجتماعی پررنگ شده و چطور می‌توان با آن کنار آمد.
فومو چیست؟
اصطلاح FOMO در سال ۲۰۰۴ توسط پاتریک مک‌گینیس در نشریه دانشجویی دانشکده بازرگانی هاروارد رایج شد. پژوهشگران بعدها آن را این‌طور تعریف کردند: نگرانی فراگیر از اینکه دیگران تجربه‌های ارزشمندی دارند که فرد از آن‌ها محروم است، همراه با میل به در جریان بودن مداوم از کارهای دیگران (Przybylski و همکاران، ۲۰۱۳). فومو یک تشخیص روانپزشکی نیست، اما می‌تواند با اضطراب، نارضایتی و کم‌خوابی همراه باشد.
نشانه‌ها
- چک کردن مکرر شبکه‌های اجتماعی، حتی در جمع یا پیش از خواب
- اضطراب وقتی به گوشی دسترسی ندارید
- احساس اینکه زندگی دیگران هیجان‌انگیزتر است
- قبول کردن دعوت‌ها و برنامه‌ها فقط از ترس جا ماندن
- ناتوانی در لذت بردن از لحظه حال
- تصمیم‌گیری عجولانه، مثلاً در خرید یا سرمایه‌گذاری، از ترس از دست دادن فرصت
علت‌ها
- نیازهای روانی برآورده‌نشده: پژوهش پرزیبیلسکی و همکاران نشان داد فومو در افرادی که احساس ارتباط، شایستگی و استقلال کمتری دارند، بیشتر است.
- مقایسه اجتماعی: در شبکه‌های اجتماعی معمولاً بهترین لحظه‌های زندگی دیگران را می‌بینیم و با کل زندگی خودمان مقایسه می‌کنیم.
- طراحی شبکه‌های اجتماعی: اعلان‌ها و پاداش‌های غیرقابل پیش‌بینی، چک کردن مداوم را تقویت می‌کنند.
- تنهایی و اضطراب: بیشتر بخوانید: پارادوکس تنهایی مدرن.
- ترس از طرد شدن: بیشتر بخوانید: ترس از رها شدن.
اثر فومو بر زندگی
فومو با کاهش رضایت از زندگی، حواس‌پرتی، کم‌خوابی و حتی تصمیم‌های پرخطر همراه بوده است. در روابط، چک کردن مداوم گوشی در کنار همسر می‌تواند احساس بی‌توجهی ایجاد کند. گاهی ترس از جا ماندن روی تصمیم‌های بزرگ زندگی مثل ازدواج هم اثر می‌گذارد؛ بیشتر بخوانید: علل ترس از ازدواج.
راهکارهای مقابله
- محدود کردن زمان شبکه‌های اجتماعی: در یک پژوهش، محدود کردن استفاده به حدود ۳۰ دقیقه در روز به کاهش احساس تنهایی و افسردگی کمک کرد (Hunt و همکاران، ۲۰۱۸).
- خاموش کردن اعلان‌ها و گذاشتن گوشی بیرون از اتاق خواب
- تمرین ذهن‌آگاهی: توجه به لحظه حال به‌جای نگرانی درباره آنچه جای دیگری می‌گذرد
- شکرگزاری و تمرکز بر ارزش‌ها: بیشتر بخوانید: روانشناسی مثبت.
- تقویت روابط حضوری و عمیق
- یادآوری اینکه شبکه‌های اجتماعی ویترین‌اند، نه واقعیت کامل
اگر احساس می‌کنید تلاش‌هایتان برای تغییر بی‌فایده است، مقاله درماندگی آموخته‌شده را بخوانید.
چه زمانی کمک بگیریم؟
اگر فومو با اضطراب شدید، افسردگی، بی‌خوابی یا اختلال در کار و روابط همراه است، با روانشناس مشورت کنید. اضطراب پایدار گاهی ریشه در تجربه‌های آسیب‌زای گذشته دارد؛ بیشتر بخوانید: اختلال استرس پس از سانحه (PTSD). اضطراب می‌تواند روی رابطه جنسی هم اثر بگذارد؛ بیشتر بخوانید: اضطراب جنسی.
نتیجه‌گیری
فومو تجربه‌ای رایج در عصر دیجیتال است. شناخت آن، محدود کردن مقایسه و استفاده آگاهانه از فناوری، و تمرکز بر روابط و ارزش‌های واقعی، به کاهش آن کمک می‌کند. متخصصان مرکز مشاوره شکرانه در کنار شما هستند: 021-77755429.
سوالات متداول
آیا فومو یک اختلال روانی است؟
خیر، یک تشخیص رسمی نیست، اما می‌تواند با اضطراب و افسردگی همراه باشد.
چه کسانی بیشتر دچار فومو می‌شوند؟
نوجوانان و جوانان و کسانی که زمان زیادی را در شبکه‌های اجتماعی می‌گذرانند یا احساس تنهایی می‌کنند.
آیا ترک کامل شبکه‌های اجتماعی لازم است؟
معمولاً نه. استفاده آگاهانه و محدود برای بیشتر افراد کافی است.
منابع
- Przybylski AK, et al. Motivational, emotional, and behavioral correlates of fear of missing out. Computers in Human Behavior, 2013.
- Hunt MG, et al. No more FOMO: limiting social media decreases loneliness and depression. Journal of Social and Clinical Psychology, 2018.
