بسیاری از بزرگسالانی که امروز تشخیص اختلال طیف اوتیسم می‌گیرند، سال‌ها احساس کرده‌اند «با دیگران فرق دارند» بدون اینکه دلیلش را بدانند. اوتیسم یک تفاوت رشدی و عصبی است که از کودکی وجود دارد، اما در برخی افراد، به‌ویژه کسانی که توانایی زبانی خوبی دارند یا یاد گرفته‌اند تفاوت‌هایشان را پنهان کنند، تا بزرگسالی تشخیص داده نمی‌شود. در این مقاله علائم اوتیسم در بزرگسالان، تشخیص دیرهنگام و راه‌های حمایت را توضیح می‌دهیم.
اختلال طیف اوتیسم چیست؟
اختلال طیف اوتیسم (ASD) با دو ویژگی اصلی شناخته می‌شود: تفاوت‌های پایدار در ارتباط و تعامل اجتماعی، و الگوهای رفتاری، علایق یا فعالیت‌های محدود و تکراری (از جمله حساسیت بیشتر یا کمتر به محرک‌های حسی). از سال ۲۰۱۳ و در DSM-5، تشخیص‌هایی مثل «سندرم آسپرگر» در یک تشخیص واحد به نام اختلال طیف اوتیسم ادغام شدند. در یک پیمایش ملی در انگلستان، حدود ۱ درصد بزرگسالان معیارهای اوتیسم را داشتند و بیشتر آن‌ها پیش‌تر تشخیص نگرفته بودند (Brugha و همکاران، ۲۰۱۱). برای اوتیسم در کودکان، مقاله اوتیسم در کودکان را بخوانید.
علائم اوتیسم در بزرگسالان
ارتباط و تعامل اجتماعی
- دشواری در درک نشانه‌های غیرکلامی، کنایه یا «حرف‌های نگفته»
- خستگی شدید بعد از موقعیت‌های اجتماعی
- دشواری در شروع یا ادامه گفت‌وگوهای معمولی
- ترجیح ارتباط مستقیم و صریح
رفتارها و علایق
- علاقه بسیار عمیق و متمرکز به موضوعات خاص
- نیاز زیاد به روال ثابت و ناراحتی از تغییرات ناگهانی
- حساسیت به صدا، نور، بو یا لمس، یا برعکس، حساسیت کمتر
- رفتارهای تکراری برای آرام کردن خود
پنهان‌سازی (Camouflaging)
بسیاری از بزرگسالان اوتیستیک، به‌ویژه زنان، یاد گرفته‌اند رفتارهای اجتماعی دیگران را تقلید کنند و تفاوت‌هایشان را پنهان کنند. این کار انرژی زیادی می‌گیرد و می‌تواند به خستگی، اضطراب و افسردگی منجر شود و تشخیص را هم دیرتر کند.
مشکلات همراه
اضطراب، افسردگی، اختلال کم‌توجهی‌بیش‌فعالی (ADHD) و گاهی وسواس در بزرگسالان اوتیستیک شایع‌ترند. تشخیص افتراقی، مثلاً بین اوتیسم و اختلال وسواس فکری‌عملی یا اضطراب اجتماعی، باید توسط متخصص انجام شود. احساس تنهایی و بیگانگی هم در این افراد رایج است؛ بیشتر بخوانید: طرحواره انزوای اجتماعی و بیگانگی.
کمک فوری: اگر افکار آسیب زدن به خود دارید، همین حالا با اورژانس ۱۱۵، اورژانس اجتماعی ۱۲۳ یا صدای مشاور بهزیستی ۱۴۸۰ تماس بگیرید.
تشخیص در بزرگسالی چطور انجام می‌شود؟
تشخیص توسط روانپزشک یا روانشناس بالینی آشنا با اوتیسم بزرگسالان انجام می‌شود و شامل این موارد است:
- مصاحبه بالینی درباره تاریخچه رشد از کودکی (گاهی با کمک والدین یا اعضای خانواده)
- بررسی دشواری‌های فعلی در ارتباط، کار و زندگی روزمره
- ابزارهای استاندارد مثل ADOS-2 و پرسشنامه‌های غربالگری مثل AQ
- بررسی مشکلات همراه
پرسشنامه‌های آنلاین فقط برای غربالگری اولیه هستند و تشخیص نمی‌دهند.
چرا تشخیص در بزرگسالی مهم است؟
برای بسیاری از افراد، تشخیص احساس فهمیده شدن و پاسخ به سال‌ها سؤال را به همراه دارد. شناخت تفاوت‌ها به فرد کمک می‌کند محیط زندگی و کار را با نیازهایش هماهنگ کند و از خودسرزنشی فاصله بگیرد.
حمایت و درمان
اوتیسم یک بیماری نیست که «درمان قطعی» داشته باشد، اما حمایت‌های مناسب کیفیت زندگی را بهتر می‌کنند:
- روان‌درمانی: درمان شناختی‌رفتاری تطبیق‌یافته برای اضطراب و افسردگی همراه
- آموزش و مهارت‌آموزی: مدیریت انرژی، برنامه‌ریزی، مهارت‌های ارتباطی
- تطبیق محیط: کاهش محرک‌های حسی، روال‌های قابل پیش‌بینی، توضیح نیازها در محل کار
- درمان دارویی: برای مشکلات همراه مثل اضطراب، افسردگی یا ADHD، فقط با تجویز روانپزشک
- حمایت خانواده و همسر: آموزش اطرافیان درباره اوتیسم
نتیجه‌گیری
اوتیسم در بزرگسالان شایع‌تر از آن است که تصور می‌شود و بسیاری از افراد تا بزرگسالی تشخیص نمی‌گیرند. اگر فکر می‌کنید علائم بالا درباره شما صدق می‌کند، ارزیابی تخصصی می‌تواند به شناخت بهتر خود و دریافت حمایت مناسب کمک کند. متخصصان مرکز مشاوره شکرانه در کنار شما هستند: 021-77755429.
سوالات متداول
آیا سندرم آسپرگر هنوز وجود دارد؟
از سال ۲۰۱۳، آسپرگر در DSM-5 به‌عنوان بخشی از اختلال طیف اوتیسم در نظر گرفته می‌شود، هرچند برخی افراد هنوز از این عنوان برای خود استفاده می‌کنند.
آیا اوتیسم ممکن است در بزرگسالی شروع شود؟
خیر. اوتیسم از کودکی وجود دارد، اما ممکن است تا بزرگسالی تشخیص داده نشود.
آیا بزرگسالان اوتیستیک می‌توانند ازدواج کنند و شغل داشته باشند؟
بله. بسیاری از آن‌ها زندگی مستقل، شغل و رابطه دارند، به‌خصوص وقتی نیازهایشان شناخته و حمایت شود.
منابع
- American Psychiatric Association. DSM-5-TR: Autism Spectrum Disorder, 2022.
- Brugha TS, et al. Epidemiology of autism spectrum disorders in adults in the community in England. Archives of General Psychiatry, 2011.
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Autism spectrum disorder in adults: diagnosis and management (CG142).
