بعضی زوج‌ها هیچ دعوای بزرگ، خیانت یا اتفاق تلخی را پشت سر نگذاشته‌اند، اما پس از چند سال احساس می‌کنند دیگر «هم‌مسیر» نیستند؛ اولویت‌ها، علایق و تصویرشان از آینده از هم فاصله گرفته است. در روانشناسی روابط به این پدیده «دور شدن از هم» (Growing Apart) گفته می‌شود. در این مقاله توضیح می‌دهیم چرا مسیرها از هم جدا می‌شوند، چه زمانی این فاصله قابل جبران است و مشاوره چه کمکی می‌کند.
پدیده “Growing Apart” چیست؟
انسان‌ها در طول زندگی تغییر می‌کنند: شغل، تحصیل، تجربه‌ها، فرزندان و حتی بیماری‌ها ارزش‌ها و اولویت‌ها را شکل می‌دهند. اگر زوج این تغییرات را با هم تجربه و درباره‌شان گفت‌وگو نکنند، ممکن است کم‌کم احساس کنند با غریبه‌ای زندگی می‌کنند. در پژوهش آماتو و پرویتی (۲۰۰۳) که دلایل طلاق را از زبان خود افراد بررسی کرد، «دور شدن از هم» و «ناسازگاری» در کنار خیانت و مصرف مواد از دلایل رایج ذکرشده بودند.
دلایل تغییر مسیر افراد در طول زندگی مشترک
- رشد فردی نامتوازن: یکی ادامه تحصیل می‌دهد، شغل تازه‌ای پیدا می‌کند یا به علایق جدیدی می‌رسد و دیگری احساس جا ماندن می‌کند.
- تغییر اولویت‌ها: یکی امنیت و ثبات می‌خواهد و دیگری ماجراجویی و تغییر.
- فرزندپروری: سال‌های تمرکز بر فرزندان ممکن است رابطه زوجی را به حاشیه ببرد. اختلاف در شیوه تربیت هم می‌تواند فاصله را بیشتر کند (اختلاف در تربیت فرزند و طلاق).
- مهاجرت و تغییر محیط: سرعت سازگاری زوجین با محیط جدید ممکن است متفاوت باشد.
- بحران‌های میانسالی و بازنگری هویت: پرسش‌هایی مثل «من چه کسی شده‌ام؟» می‌تواند به تغییر اولویت‌ها منجر شود.
- مصرف مواد یا اعتیاد یکی از زوجین: که مسیر زندگی را به‌شدت تغییر می‌دهد (اعتیاد و طلاق).
وقتی یک نفر رشد می‌کند و دیگری می‌ماند
در این وضعیت ممکن است فردی که تغییر کرده احساس کند درک نمی‌شود و دیگری احساس ناامنی، تحقیرشدگی یا ترس از رها شدن کند. انتقاد، مقایسه و بی‌توجهی به دنیای همسر این فاصله را بیشتر می‌کند. نشانه‌ها معمولاً تدریجی‌اند: گفت‌وگوهای کمتر، علایق مشترک کمتر و احساس تنهایی در کنار هم. این روند می‌تواند به فرسودگی رابطه زناشویی منجر شود.
آیا می‌توان همزمان رشد کرد؟
بله. نظریه «گسترش خود» (Self-Expansion) آرون و همکاران نشان می‌دهد تجربه فعالیت‌های تازه و چالش‌برانگیز به‌صورت مشترک، با افزایش رضایت از رابطه همراه است (آرون و همکاران، ۲۰۰۰). گاتمن نیز بر ساختن «معنای مشترک» تأکید می‌کند؛ یعنی رؤیاها، اهداف و آیین‌هایی که زوج با هم دارند. چند راهکار عملی:
- درباره تغییرات و رؤیاهای تازه‌تان با همسرتان صحبت کنید، نه فقط با دیگران.
- کنجکاو باشید: «این روزها چه چیزی برایت مهم شده؟»
- فعالیت تازه‌ای را با هم شروع کنید.
- به رشد یکدیگر به‌عنوان فرصت نگاه کنید، نه تهدید.
- زمان منظمی برای بازنگری اهداف مشترک در نظر بگیرید.
نقش مشاوره در همسو کردن مسیرها
مشاوره زوجی به زوج کمک می‌کند تغییرات را بدون سرزنش ببینند، نیازهای تازه هر نفر را بشناسند و بررسی کنند که آیا راهی برای ساختن مسیر مشترک وجود دارد. گاهی نتیجه این بررسی بازسازی رابطه است و گاهی تصمیم آگاهانه به جدایی. در هر دو حالت، مشاوره به کاهش آسیب‌ها کمک می‌کند. اگر جدایی رخ داده یا در حال رخ دادن است، مقاله‌های انواع طلاق در روانشناسی، آسیب‌های روحی طلاق و صفحه مشاوره برای خانواده‌های طلاق گرفته را ببینید.
اگر احساس ناامیدی شدید یا افکار آسیب به خود دارید، با اورژانس ۱۱۵، اورژانس اجتماعی ۱۲۳ یا صدای مشاور ۱۴۸۰ تماس بگیرید.
مرکز مشاوره شکرانه با بیش از ۱۵ سال تجربه در شرق تهران، خدمات مشاوره زناشویی و خانواده را به‌صورت حضوری و آنلاین ارائه می‌دهد. برای دریافت نوبت با شماره 021-77755429 تماس بگیرید.
سوالات متداول (FAQ)
آیا دور شدن از هم یعنی رابطه تمام شده است؟
نه لزوماً. بسیاری از زوج‌ها پس از دوره‌ای فاصله، با گفت‌وگو و تلاش دوطرفه دوباره به هم نزدیک می‌شوند. مهم این است که هر دو نفر برای این تلاش آماده باشند.
اگر همسرم تغییر نکند و فقط من رشد کنم چه؟
رشد شما نباید به معنای کوچک شمردن همسرتان باشد. دعوت به همراهی، احترام به سرعت متفاوت تغییر و گفت‌وگو درباره نیازها کمک می‌کند. اگر فاصله ادامه پیدا کرد، مشاوره زوجی می‌تواند راه‌ها را روشن‌تر کند.
چه زمانی جدایی منطقی‌تر است؟
این تصمیمی شخصی و پیچیده است. وقتی تلاش‌های جدی و طولانی هر دو نفر بی‌نتیجه مانده یا رابطه با بی‌احترامی، تهدید یا خشونت همراه است، جدایی ممکن است گزینه سالم‌تری باشد. در شرایط خطر با پلیس ۱۱۰ تماس بگیرید.
منابع
- Amato PR, Previti D. People’s reasons for divorcing: gender, social class, the life course, and adjustment. Journal of Family Issues. 2003;24(5):602-626.
- Aron A, Norman CC, Aron EN, McKenna C, Heyman RE. Couples’ shared participation in novel and arousing activities and experienced relationship quality. J Pers Soc Psychol. 2000;78(2):273-284.
- Gottman JM, Silver N. The Seven Principles for Making Marriage Work. 1999 (rev. 2015).
