ازدواج زودهنگام که با اصطلاح کودک همسری هم شناخته می‌شود یکی از انواع ازدواج است که در آن یکی از زوجین یا هر دو کمتر از 18 سال سن دارند. این سبک از ازدواج عموما به دلایل قومی، فرهنگی، اقتصادی و مذهبی انجام می‌شود. در کشورهای جهان سوم و توسعه نیافته کودک همسری بیشتر به چشم می‌خورد. متاسفانه این نوع از ازدواج در کشور خودمان هم درحال انجام است و در برخی از شهرها و روستاها مشاهده می‌شود. مشاوره پیش از ازدواج می‌تواند افراد را از قدم گذاشتن در این مسیر اشتباه آگاه سازد. این امر مشکلات فردی، اجتماعی و خانوادگی بسیاری را به دنبال خودش دارد.
در ایران سن ازدواج رسمی از 13 سالگی شروع می‌شود این درحالی است که در بیشتر کشورها 18 سالگی را سن قانونی ازدواج می‌دانند. البته در شرایط خاص با بررسی و دستور قاضی در ایران می‌توان زیر 13 سال هم ازدواج کرد.در جوامع توسعه یافته و مدرن، ازدواج یک انتخاب شخصی است. فردی که بالای 18 سال سن دارد، در هر زمانی که احساس کند آمادگی ازدواج را دارد این عمل را انجام می‌دهد. عموما هیچ‌کس تمایل به ازدواج زیر سن قانونی را ندارد و امری تحمیلی محسوب نمی‌شود. دقیقا در مخالف جوامع فردی، ازدواج در ایران به دنبال نظرات والدین و خانواده قرار دارد. پدر و مادر از سال‌ها قبل تمامی برنامه‌های ازدواج فرزندانشان را آماده کرده‌اند. حتی در زمینه انتخاب همسر هم دخالت مستقیم دارند. مشاوره خانواده به افراد کمک می‌کند تا بتوانند در این زمینه بهتر عمل کنند.
شیوع ازدواج در سن کم
ازدواج زودهنگام در ایران شیوع بالایی دارد. آمارها نشان می‌دهد شیوع ازدواج زیر سن قانونی در دختران حدود 65 درصد و در پسران حدود 35 درصد است. جامعه شناسان عدم آگاهی و نداشتن تحصیلات را دلیل افزایش این سبک از ازدواج می‌دانند. غالبا اکثر این اشخاص تحصیلات زیر دیپلم دارند. ازدواج در سن کم دلایل و پیامدهای منفی بسیاری به دنبال خودش دارد که در ادامه مطلب به آن می‌پردازیم.
علل ازدواج زیر سن قانونی
ازدواج زودهنگام در برخی از شهرستان و روستاهای کشورمان نه تنها نفی نمی‌شود بلکه امتیاز محسوب می‌شود و مورد استقبال قرار می‌گیرد. برخی والدین فرزندان خود را به این امر تشویق می‌کنند که دلایل متفاوتی برای آن مطرح شده است:
دلایل فردی
نوجوانی و دوران بلوغ یکی از مراحل حساس و بحرانی در روند رشد است. در این سن فرد شرایط خاصی را تجربه می‌کند. امکان گرفتن تصمیمات هیجانی در این سن بسیار بالاست. نوجوانان زمانی که عاشق می‌شوند بدون هیچ گونه منطقی در فکر وصال یار خود هستند. آن‌ها توانایی گرفتن تصمیم صحیح را ندارند. همچنین فکر می‌کنند اگر ازدواج نکنند دیگر نمی‌توانند بدون عشقشان زندگی کنند و دنیا به آخر خود می‌رسد. بعد از گذشت مدتی و فروکش شدن احساسات هیجانی، متوجه بسیاری از مشکلات می‌شوند. نوجوانان در این شرایط با لطمه بزرگ روحی و شکست مواجه می‌شوند که این امر سبب می‌شود تصمیم به جدایی یا سازگاری بگیرند. برخی متخصصین اصطلاح ازدواج جنسی را به این نوع پیوند نسبت می‌دهند. مشاوره جنسی و مشاوره نوجوان به والدین کمک می‌کند تا با آگاهی بیشتری فرزندانشان را به راه درست و اصولی هدایت کنند.
دلایل مذهبی
دوران نوجوانی به واسطه بلوغ جنسی شرایط بحرانی را برای فرد رقم می‌زند. امکان تصمیمات هیجانی و وسوسه لذت جنسی می‌تواند جوانان را دچار اشتباهات جبران ناپذیری کند. برخی از خانواده‌های مذهبی از ترس به گناه افتادن فرزندشان به این نتیجه می‌رسند و آن‌ها را مجبور به ازدواج کنند.
دلایل فرهنگی
در برخی از فرهنگ‌ها ازدواج در سنین پایین را ارزش می‌شمارند. این امر در دختران بیشتر از پسران دیده می‌شود. آن‌ها ازدواج را مهم‌تر از تحصیل و اشتغال می‌دانند و برای تحصیلات ارزش زیادی قائل نمی‌شوند. در بین زنان سن پایین ازدواج یک مورد ارزشمند محسوب می‌شود. والدین این افراد براین باورند هرچه سن دختر بالاتر رود حرف شنوی کمتری خواهد داشت.
دلایل اقتصادی
در خانواده‌های پر جمعیتی که اوضاع اقتصادی مناسبی ندارند ازدواج زودهنگام بسیار اتفاق می‌افتد. چراکه والدین به این نتیجه می‌رسند اگر دخترانشان شوهر کنند خرج آن‌ها کمتر می‌شود. به همین دلیل دختران را در سن پایین به عقد افرادی در می‌آورند که عموما اوضاع مالی بهتری داشته باشد.
پیامدهایی که ازدواج زودهنگام به دنبال دارد:
ازدواج در زیر سن قانونی شاید با توجه به دلایلی که گفته شد در ابتدا باعث کاهش اضطراب خانواده‌ها شود. برای مثال کاهش هزینه‌ها، جلوگیری از به گناه افتادن فرزندان و ارزشمندی این ازدواج زودهنگام در بین اقوام باعث خشنودی افراد می‌شود اما بعد از مدتی پیامدهای منفی بسیاری را به دنبال خودش دارد.
پیامدهای فردی
- فرد دچار بحران هویت می‌شود. متخصصان 18 سالگی را به عنوان سن میانگین برای ورود به دنیای بزرگسالی می‌دانند و سنین پایین‌تر از آن را دوره نوجوانی و پیدا کردن هویت می‌نامند. حال نوجوانی که به یکباره وارد دنیای بزرگسالان می‌شود بحران هویتی را تجربه می‌کند.
- افراد بعد از گذر از مراحل نوجوانی با وارد شدن به دنیایی جدید، تفاوت سلیقه، دیدگاه و تصورات جدیدی نسبت به ازدواج پیدا می‌کنند. در آن زمان احساس نارضایتی نسبت به انتخاب عجولانه خود دارند.
- با ازدواج حجم زیادی از مسئولیت‌ها برای فرد به وجود می‌آید با اینکه در سن کم ظرفیت سازگاری با آن‌ها را ندارد. این امر سبب تحمل فشارهای بسیاری برای فرد می‌شود و اختلالات روانی را به همراه دارد.
- ازدواج در سن کم امکان ادامه تحصیل را از افراد می‌گیرد.
پیامدهای خانوادگی
عدم آگاهی و بینش در سنین پایین سبب می‌شود تربیت فرزندان در شرایط خوبی انجام نشود. همچنین طلاق عاطفی و طلاق قانونی از پیامدهای دیگر این سبک از ازدواج است. (مشاوره طلاق)
پیامدهای اجتماعی
فرزندانی که در این خانواده‌ها تربیت می‌شوند عموما از سلامت روانی خوبی برخوردار نیستند چراکه مداوم درگیر دعوا وخشونت بوده‌اند. همچنین پدر و مادر آگاه و تحصیل کرده‌ای نداشتد. از آنجایی که سلامت خانواده تاثیر مستقیم بر سلامت جامعه دارد در نتیجه نسل آینده را تحت تاثیر قرار می‌دهد.
سخن آخر:
ازدواج یکی از مراحل مهم در زندگی است که پیامدهای این انتخاب تا آخر عمر همراه فرد باقی می‌ماند. این امر حساس نیازمند آگاهی، شناخت و مهارت های بسیاری است که به همین دلیل تمامی متخصصین مشاوره قبل از ازدواج را به تمامی جوانان توصیه می‌کنند. در جلسات مشاوره زوجین همراه روانشناس به بررسی دقیق این رابطه می‌پردازد. همچنین خانواده‌هایی که در فکر اجبار فرزندانشان برای ازدواج زودهنگام هستند با شرکت در جلسات مشاوره خانواده از آسیب‌های جدی که به فرزندانشان وارد می‌شود آگاهی پیدا می‌کنند.
