فرزندخواندگی (فرزندپذیری) برای بسیاری از خانواده‌ها راهی برای تجربه پدر و مادر شدن و برای کودکان بی‌سرپرست یا بدسرپرست فرصتی برای رشد در خانواده‌ای امن است. این مسیر پر از امید است، اما چالش‌های روانشناختی خاص خودش را هم دارد. در این مقاله جنبه‌های روانشناختی فرزندخواندگی، ایجاد دلبستگی، گفت‌وگو با کودک درباره فرزندخواندگی و نقش مشاوره را بررسی می‌کنیم.
فرزندخواندگی در ایران
بر اساس قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست (مصوب ۱۳۹۲)، فرزندپذیری از طریق سازمان بهزیستی و با حکم دادگاه انجام می‌شود. شرایطی مثل سن، وضعیت تأهل، سلامت جسمی و روانی و توان مالی متقاضیان بررسی می‌شود. برای اطلاع از شرایط و مراحل به‌روز، به سازمان بهزیستی استان خود مراجعه کنید.
آمادگی روانی پیش از فرزندپذیری
- پذیرش و سوگ ناباروری: برای زوج‌هایی که با ناباروری روبه‌رو بوده‌اند، پرداختن به غم و ناامیدی پیش از فرزندپذیری مهم است، تا کودک «جایگزین» کودکی که به دنیا نیامد نشود.
- توافق هر دو همسر: هر دو نفر باید واقعاً آماده باشند.
- انتظارات واقع‌بینانه: بسیاری از این کودکان تجربه جدایی، بی‌توجهی یا آسیب داشته‌اند و ممکن است در شروع، رفتارهای چالش‌برانگیز داشته باشند.
- حمایت خانواده بزرگ‌تر: پذیرش کودک توسط پدربزرگ‌ها، مادربزرگ‌ها و دیگر اعضا اهمیت دارد.
مشاوره خانواده پیش از فرزندپذیری به زوج‌ها کمک می‌کند انگیزه‌ها، انتظارات و آمادگی خود را بررسی کنند.
ایجاد دلبستگی سالم
دلبستگی رابطه عاطفی عمیقی است که کودک با مراقب اصلی‌اش برقرار می‌کند. کودکانی که پیش از فرزندپذیری مراقبان متعدد یا بی‌ثبات داشته‌اند، ممکن است در اعتماد کردن مشکل داشته باشند. چند راهکار:
- پاسخ‌دهی گرم، پیوسته و قابل پیش‌بینی به نیازهای کودک
- روال‌های ثابت روزانه
- زمان باکیفیت و بازی مشترک
- صبر؛ شکل‌گیری دلبستگی زمان می‌برد
- کمک گرفتن از متخصص اگر کودک نشانه‌های مشکل در دلبستگی یا رفتارهای شدید دارد
بیشتر بخوانید: فرزندپروری مثبت.
گفت‌وگو با کودک درباره فرزندخواندگی
متخصصان توصیه می‌کنند فرزندخواندگی از کودکی و با زبانی ساده و مثبت با کودک مطرح شود، نه اینکه پنهان بماند. کودکانی که این حقیقت را بعدها و به‌طور ناگهانی می‌فهمند، ممکن است احساس فریب‌خوردگی کنند.
- در سنین پایین: داستانی ساده و گرم درباره اینکه چطور به خانواده آمده است
- در سنین مدرسه: پاسخ صادقانه به سؤال‌ها و پذیرش احساس‌های مختلف کودک
- در نوجوانی: آمادگی برای سؤال‌های عمیق‌تر درباره هویت و ریشه‌ها
چالش‌های نوجوانی و هویت
نوجوانی دوره شکل‌گیری هویت است و نوجوان فرزندخوانده ممکن است درباره ریشه‌ها، والدین زیستی و جایگاهش در خانواده سؤال کند. این سؤال‌ها نشانه بی‌مهری نیست و بهتر است با آرامش و همدلی پاسخ داده شوند.
والدین تنها و فرزندخواندگی
در برخی شرایط قانونی، افراد مجرد هم می‌توانند فرزندپذیر باشند. چالش‌ها و راهکارهای والدگری تک‌نفره را در مقاله والدگری تک‌نفره بخوانید.
نقش مشاوره
مشاوره پیش و پس از فرزندپذیری می‌تواند به آمادگی والدین، ایجاد دلبستگی، مدیریت رفتارهای کودک و گفت‌وگو درباره فرزندخواندگی کمک کند. بیشتر بخوانید: بهبود روابط با مشاوره خانواده و خانواده چیست؟
نتیجه‌گیری
فرزندخواندگی مسیری پر از محبت و البته چالش است. آمادگی روانی، صبر در ایجاد دلبستگی، صداقت با کودک و کمک گرفتن به‌موقع، پایه‌های یک خانواده سالم را می‌سازند. متخصصان مرکز مشاوره شکرانه در کنار شما هستند: 021-77755429.
سوالات متداول
چه زمانی به کودک بگوییم که فرزندخوانده است؟
از سنین پایین و به‌تدریج، با زبانی ساده و متناسب با سن.
آیا کودک فرزندخوانده دلبستگی پیدا می‌کند؟
بله. با مراقبت گرم و پیوسته، بیشتر کودکان دلبستگی ایمن پیدا می‌کنند، هرچند ممکن است زمان ببرد.
شرایط قانونی فرزندپذیری چیست؟
بر اساس قانون ۱۳۹۲ و از طریق سازمان بهزیستی تعیین می‌شود. برای شرایط به‌روز با بهزیستی تماس بگیرید.
منابع
- قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست، مصوب ۱۳۹۲.
- American Academy of Pediatrics. Helping foster and adoptive families cope with trauma.
- Child Welfare Information Gateway. Openness in adoption.
