موسیقی درمانی
موسیقی درمانی
مرکز مشاوره تخصصی شکرانه به تازگی تصمیم گرفته است از موسیقی در روند خدمات درمانی استفاده کند. طبق تعریف انجمن موسیقی‌درمانی آمریکا (AMTA)، موسیقی‌درمانی یعنی استفاده بالینی و مبتنی بر شواهد از مداخله‌های موسیقایی برای رسیدن به اهداف فردی هر مراجع، در چارچوب یک رابطه درمانی و توسط متخصص آموزش‌دیده. بهتر است در ابتدا کمی بیشتر با موسیقی درمانی، کاربرد موسیقی و تاریخچه آن آشنا شویم در ادامه با شکرانه همراه باشید.
موسیقی درمانی چیست؟ تاریخچه آن به چه زمانی برمی‌گردد؟
موسیقی درمانی به طور کلی روشی به حساب می‌آید که در آن به کمک موسیقی می توان به برخی از اهداف درمانی دست یافت. این روش می‌تواند در کنار درمان‌های اصلی به کاهش برخی علائم روانی و جسمی کمک کند، اما جایگزین دارو یا روان‌درمانی نیست و نباید بدون نظر پزشک، مصرف دارو را کم یا قطع کرد.
تاریخچه موسیقی درمانی در منابع متفاوت با اختلاف نظرهایی روبه رو است. اما چیزی که نمی‌شود آن را انکار کرد، این است که از ابتدای تاریخ، بشر از موسیقی برای ایجاد حال خوب استفاده می‌کرده است.
در فرهنگ ابتدایی قبایل آفریقایی از موسیقی برای خارج شدن امراض از کالبد بیماران استفاده می‌کردند. رومی‌ها از موسیقی برای درمان بی‌خوابی کمک می‌گرفتند. هندی‌ها موسیقی را شفابخش می‌دانستند. یونانی‌ها نیز برنامه‌های موزیکال را برای تصفیه و پالایش احساسات توصیه می‌کردند. در برخی از منابع اشاره شده است که ارسطو و افلاطون نیز از موسیقی درمانی برای بهبود حال بیماران استفاده می کردند. اما این روش بعد از جنگ جهانی در قرن بیستم به صورت یک حرفه درمانی شناخته شد. نوازندگان برای روحیه از دست رفته جانبازان و کسانی که دچار آسیب های روحی و جسمی شده‌اند ساز می زدند. اولین انجمن موسیقی درمانی در دنیا هم، در سال ۱۹۵۰ در آمریکا تأسیس شد.
تکنیک‌های موجود در موسیقی تراپی
- یادگیری سازهایی مانند پیانو گیتار
- طبل زدن
- نوشتن ترانه
- اصلاح متن آهنگ
- گوش دادن به موسیقی زنده و یا ضبط شده
- حرکت های موزون با هر نوع موسیقی زنده یا ضبط شده
- آواز خواندن
- یادگیری تکنیک های آرامش به کمک موسیقی، مانند ریلکسیشن، آرامش عضلات پیشرونده یا تنفس عمیق (دیافراگمی)
- بحث و بداهه گویی در مورد واکنش عاطفی یا معنای یک آهنگ مورد نظر
آیا موسیقی به عنوان یک روش درمانی اثربخش است؟
طبق تحقیقات انجام شده می توان از موسیقی به عنوان یک روش درمانی مکمل استفاده کرد. موسیقی دارای خاصیت مثبت و لذت بخش است. همچنین به دلیل نیروی ارتباطی که در آن وجود دارد، انگیزه پیوستن به گروه، ارتباط با دیگران، احساس ارزشمندی، ایجاد روابط بین فردی، شکوفایی و کسب انرژی و نیرو کمک می کند.
فواید و کاربرد موسیقی درمانی
پژوهش‌ها، از جمله مرورهای سیستماتیک Cochrane، نشان داده‌اند موسیقی‌درمانی به‌عنوان درمان مکمل (در کنار درمان‌های اصلی) می‌تواند در این موارد مفید باشد:
- کاهش علائم افسردگی
- کاهش اضطراب و استرس
- بهبود کیفیت خواب در بی‌خوابی
- بهبود تعامل اجتماعی و ارتباط در کودکان دارای اختلال طیف اوتیسم
- کاهش علائم خلقی و رفتاری در افراد مبتلا به زوال عقل (دمانس)؛ البته موسیقی‌درمانی از این بیماری پیشگیری نمی‌کند و روند آن را متوقف نمی‌کند
- کاهش اضطراب و درد و بهبود کیفیت زندگی بیماران سرطانی (نه درمان خود سرطان)
- کمک به توان‌بخشی گفتار و حرکت پس از آسیب مغزی یا سکته
- تقویت انگیزه و مهارت‌های اجتماعی در برنامه‌های درمان اعتیاد (شواهد هنوز محدود است)
کاربرد موسیقی برای ناشنوایان
موسیقی حتی برای ناشنوایان هم تاثیرات مثبتی به همراه دارد و سالهای گذشته از این رشته در درمان و آموزش ناشنوایان استفاده می‌شد در منابع موسیقی‌درمانی به چهار کاربرد اصلی موسیقی برای افراد ناشنوا اشاره شده است:
- استفاده از ارتعاشات موزیکی
- استفاده از موسیقی و دامنه وسیع فرکانس های آن برای کمک به تشخیص میزان شنوایی و تقویت آن
- استفاده از ضربان ریتمیک موسیقی برای تقویت روابط اجتماعی از طریق حرکت با دیگران
- نظم بخشیدن به مکانیزم گفتار با تقویت زبان
افراد ناشنوا می‌توانند، ارتعاشات موسیقی را از طریق احساس لامسه درک کنند و آن ریتم را تقلید کنند. این روش به افزایش ادراک حسی صدا در آن ها منجر می‌شود. حرکات موزیکال به آنها کمک می‌کند تا فرصت بروز احساسات خود را داشته باشند و با حس اعتماد به نفس بیشتری برای اجتماعی‌تر شدن قدم بردارند.
کاربرد موسیقی برای افراد دارای کم‌توانی ذهنی
افراد دارای کم‌توانی ذهنی (ناتوانی ذهنی) به دلیل تأخیر در رشد، ممکن است در مهارت‌های حرکتی، یادگیری و ارتباطی به حمایت بیشتری نسبت به همسالان خود نیاز داشته باشند. به همین دلیل برای آنها آموزش‌های استثنایی وجود دارد. برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند موسیقی‌درمانی در کودکان دارای تأخیر رشد یا کم‌توانی ذهنی می‌تواند به سازگاری اجتماعی، افزایش تمرکز، ثبات عاطفی، انگیزش، کنترل شخصی، تقویت هماهنگی ماهیچه‌ها، افزایش مهارت هماهنگی حرکات، بهبود مهارت‌های شنوایی، کنترل تحریک‌های خارجی و افزایش مهارت‌های اجتماعی کمک کند.
موسیقی‌درمانی می‌تواند به بهبود برخی مهارت‌های رفتاری و اجتماعی کودکان کمک کند
نحوه برگزاری جلسات موسیقی تراپی به چه صورتی است؟
جلسات موسیقی درمانی می‌تواند به صورت فردی و گروهی انجام شود. با توجه به شرایط مراجعان درمانگر تصمیم می‌گیرد که جلسات را به صورت انفرادی و یا همراه با مراجعین دیگر برگزار کند. نوع و نحوه انتخاب موسیقی هم با توجه به نیاز و اهداف مراجعین تعیین می‌شود درمانگران سعی می‌کنند اشعار و ملودی یک قطعه موسیقی را متناسب با روحیه و وضعیت روانی درمانجو انتخاب کنند.
یکی از کارهای موثری که در جلسات موسیقی درمانی انجام می‌شود نوشتن آهنگ های اصلی یا اصلاح آهنگ‌های موجود می‌باشد. این کار که یک رویکرد ساختاری برای نوشتن از محسوب می‌شود به شخص کمک می‌کند تا با تغییر برخی از کلمات و یا اضافه کردن ابیات جدید یک آهنگ را با توجه به شرایط خودش تغییر دهد.
برخی از ابزار روش موسیقی درمانی
برخی از سازهایی که در جلسات موسیقی‌درمانی بیشتر به کار می‌روند:
گیتار: ساز گیتار می‌تواند به آرامش بخشی و حفظ کنترل فرد در یک گروه کمک کند.
طبل دستی: استفاده از طبل کوچک و دستی باعث تسهیل در برقراری ارتباط بین درمانگر و مراجعه می شود.
پیانو: هنگام کار با گروه های بزرگتر مورد استفاده قرار می‌گیرد. پیانو می‌تواند پایدارتر و دارای پیش زمینه باشد. اما در این روند متخصص موسیقی‌درمانی باید مراقب موانع ظاهری فیزیکی بین خود و بیمار باشد حتی در صورت امکان در کنار او بنشیند.
برخی از انواع موسیقی درمانی
تکنیک های فعال: که در آن مراجع با آواز خواندن، سرودن، نواختن و آهنگ سازی جلسه را می‌گذراند.
تکنیک های پذیرش: شامل گوش دادن و پاسخ دادن به موسیقی می‌باشد این روش خود به دو نوع تقسیم می‌شود:
- موسیقی درمانی آرامش بخش: که برای کمک به کاهش اضطراب، بهبود خلق و حمایت از افراد دارای مشکلات شناختی استفاده می‌شود.
- موسیقی درمانی تحلیلی: که به عنوان واسطه روان درمانی تحلیلی استفاده می‌شود.
تکنیک های فعال و گیرنده اغلب در مدت درمان با یکدیگر ترکیب شده و از اهداف آن استفاده می شود
محدودیت‌های موزیک تراپی
موسیقی درمانی با تمام نتایج مثبتی که به همراه دارد، نمی‌تواند به تنهایی یک درمان مستقل باشد. در حالیکه این روش به کاهش برخی از علائم بیماری ها کمک می کند ولی باید در کنار روش‌های دیگر درمان مانند دارو درمانی و یا روان درمانی به کار گرفته شود. محدودیت دیگر موسیقی درمانی در این موضوع نمود پیدا می‌کند که همه افراد نمیتوانند از یک موسیقی مشابه استفاده کنند با اینکه امکان استفاده از هر نوع موسیقی در موسیقی درمانی وجود دارد.
سخن آخر
موسیقی درمانی در روانشناسی و درمان اختلالات برای بسیاری از افراد مفید واقع شده است. موسیقی با ماهیت متنوعی که دارد در درمان نگرانی های جسمی و روانی به کار گرفته می‌شود. یکی از مزایای مهم این روش این است که شکلی غیر مستقیم در درمان دارد و با ظاهر سنتی‌تر درمان، ظاهر نمی‌شود.
منابع
- American Music Therapy Association (AMTA). What is Music Therapy.
- Aalbers S, et al. Music therapy for depression. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2017.
- Geretsegger M, et al. Music therapy for autistic people. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2022.
- van der Steen JT, et al. Music-based therapeutic interventions for people with dementia. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2018.
- Bradt J, et al. Music interventions for improving psychological and physical outcomes in people with cancer. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2021.
- Jespersen KV, et al. Music for insomnia in adults. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2022.
- Magee WL, et al. Music interventions for acquired brain injury. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2017.